Het is raadzaam dat de Nederlandse overheid zich voorbereidt op een toekomst waarin wereldwijd meer mensen door klimaatverandering uit hun woonplaats vertrekken. Door bijvoorbeeld mislukte oogsten en verlies van inkomsten gaan ze op zoek naar een plek die beter leefbaar is, vaak in de regio. Een wereld met meer migratie kan instabieler worden. Voorbereiden kan door kennis op te bouwen en te monitoren in Nederland en in Europa, door in ons buitenlandbeleid rekening te houden met klimaatgerelateerde migratie. En door te overleggen met andere landen hoe we wereldwijd om willen gaan met klimaatgerelateerde migratie. Dit staat in de gezamenlijke signalering “In beweging komen” van de Adviesraad Migratie en de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR).
Beeld: © Jurgen/Flickr
Klimaatverandering vaker oorzaak van migratie?
De gevolgen van klimaatverandering stellen ons op de proef, zo ook afgelopen zomer. Wereldwijd, in Europa en in Nederland was het heet en droog en woedden er grote bosbranden. Wereldwijd wonen zo steeds meer mensen op plekken waar de leefomstandigheden verslechteren door klimaatverandering. Hierdoor neemt de kans toe dat mensen hun woonplaats verlaten. Migratie door klimaatverandering is complex, onzeker en ligt politiek gevoelig. Vaak wordt bij dit onderwerp aan grootschalige migratie naar Europa gedacht. In de praktijk blijven de meeste mensen in eigen land of buurlanden in de regio. Bescherming en hulp vindt voornamelijk ook daar plaats. Deze vorm van migratie door klimaatverandering komt wereldwijd voor. Het meest in gebieden waar de klimaatrisico’s het grootst zijn en de mogelijkheden of middelen om zich aan te passen, het kleinst. Denk bijvoorbeeld aan lage inkomen-landen of de kleine eilandstaten. De verwachting is dat klimaatgerelateerde migratie ook binnen Europa en Nederland in de toekomst vaker voorkomt.
Hoe leidt klimaatverandering tot migratie?
De effecten van klimaatverandering op migratie kunnen groot zijn: mensen die hun inkomsten en leefomgeving verliezen, bijvoorbeeld door mislukte oogsten, stukken land die onbruikbaar raken of zelfs verdwijnen door zeespiegelstijging. Ook basisbehoeften kunnen onder druk komen te staan door tekorten aan voedsel en water. Risico’s voor de volksgezondheid kunnen toenemen door hittestress, hittedoden of de verspreiding van ziektes. Bovendien kunnen spanningen over de verdeling van water, land of voedsel conflicten in de wereld verergeren.
Commissievoorzitter Behnam Taebi
Het debat over de effecten van klimaatverandering op migratie wordt vaak in extreme termen gevoerd en gevoed door politieke sentimenten. Veel weten we nog niet, maar we weten wel dat klimaatverandering doorzet en dat er steeds grotere delen van de wereld onbewoonbaar worden. Het is zaak om nu proactief kennis te vergaren over de effecten van klimaatverandering op migratie, wereldwijd, in en naar Europa maar zeker ook voor het Koninkrijk, dus nadrukkelijk ook voor Caribisch Nederland. Dat leidt tot een beter en doordachter beleid.
Wat kan Nederland doen?
In Nederland is binnen de politiek en het beleid nog beperkt aandacht voor dit onderwerp. Toch kan Nederland op verschillende niveaus de volgende stappen zetten:
In Nederland en binnen Caribisch Nederland:
- Voorbereid zijn op natuurrampen, in het hele Koninkrijk.
- Nadenken of burgers overal kunnen wonen in de toekomst, en wat er moet gebeuren met woningen die nu op plekken staan die straks misschien onbewoonbaar zijn.
- Monitoren of klimaatgerelateerde migratie binnen Nederland en binnen ons Koninkrijk voorkomt, daar is nu onvoldoende zicht op.
In Europa:
- Monitoren en kennis opbouwen. Er wordt niet bijgehouden of mensen verplaatsen binnen Europa of van buiten Europa naar Europa, door klimaatverandering.
Wereldwijd:
- Zorgen dat helder is hoe laag- en middeninkomenslanden ondersteund worden bij het omgaan met klimaatgerelateerde migratie, in die landen is klimaatgerelateerde migratie al realiteit.
- Afspraken maken over hoe mensen worden opvangen die vanwege klimaatverandering niet meer in hun thuisland kunnen wonen. Dat gesprek zal vroeg of laat in de internationale gemeenschap gevoerd moeten worden.
Waarom deze signalering?
Het huidige beleid is beperkt en versnipperd terwijl migratie door klimaatverandering realiteit is. Met deze signalering willen de raden het onderwerp beter op de politieke- en beleidsagenda krijgen. De signalering bundelt kennis, geeft inzicht in onderliggende mechanismen, risico’s en onzekerheden, en brengt thema’s in kaart waar Nederlandse beleidsmakers, mensen in de uitvoering en het maatschappelijk middenveld mee verder kunnen.