Op 23 september 2026 hebben de Adviesraad Migratie en de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) de signalering ‘In beweging komen’ gepubliceerd. In deze signalering zetten de adviesraden uiteen wat de invloed van klimaatverandering op migratie is en wat dit betekent voor Nederland.

Klimaatverandering beïnvloedt de leefomstandigheden van mensen wereldwijd en kan daarom ook grote impact hebben op migratie. Hoewel de exacte omvang en toekomstige ontwikkelingen van deze verandering nu nog onzeker zijn, is klimaatgerelateerde migratie al een realiteit – en de gevolgen van klimaatverandering worden alleen maar groter. Het is daarom raadzaam dat Nederland anticipeert op een wereld met mogelijk meer klimaatgerelateerde migratie. Dit kan door klimaatgerelateerde migratie beter te monitoren, meer kennis over de impact op Nederland en Europa op te bouwen, en aandachtspunten voor beleid te identificeren. 

Deze signalering bundelt kennis, biedt inzicht in onderliggende mechanismen, risico’s en onzekerheden, en brengt thema’s in kaart waar de Nederlandse overheid mee aan de slag kan. 
 

Hoe klimaatverandering migratie beïnvloedt 

Niet iedereen die klimaatrisico’s ondervindt zal migreren, aangezien migratie afhangt van individuele omstandigheden, adaptatiemogelijkheden en lokale context. Doordat klimaatverandering steeds sneller gaat en de druk op leefomstandigheden toeneemt zal de kans op migratie echter groeien, vooral in regio’s waar klimaatadaptatie ontbreekt of ontoereikend is.

Klimaatgerelateerde migratie

Klimaatgerelateerde migratie is de verplaatsing van een of meerdere mensen uit hun woonplaats, met als medeoorzaak klimaatverandering. Dit kan vrijwillig of gedwongen zijn. Klimaatverandering is zelden de enige aanleiding voor migratie – ook sociaaleconomische, politieke en culturele factoren spelen een belangrijke rol.  Klimaatgerelateerde migratie kan tijdelijk of permanent zijn, en over korte of lange afstand plaatsvinden. 

Klimaatgerelateerde ontheemding

Het onderscheid tussen vrijwillige en gedwongen migratie is vaak lastig te maken, omdat gevolgen voor klimaatverandering meestal indirect en geleidelijk leefomstandigheden verslechteren; alleen bij acute ontheemding door extreem weer wordt van klimaatgerelateerde ontheemding gesproken. 

Klimaatverandering beïnvloedt migratie doordat extreme weersomstandigheden (zoals overstromingen, droogte en stormen) en geleidelijke verslechtering van leefomstandigheden (zoals zeespiegelstijging, verwoestijning en voedseltekorten) mensen kunnen dwingen of ertoe bewegen hun woonplaats te verlaten. 

De omvang en de uitdaging van klimaatgerelateerde migratie

Klimaatgerelateerde migratie komt wereldwijd voor, maar de precieze omvang is onzeker en moeilijk te meten. Jaarlijks raken zo’n 24 miljoen mensen ontheemd door extreem weer, vooral in kwetsbare regio’s zoals Afrika, Azië en het Pacifisch gebied. Hoewel niet al dit extreme weer direct aan klimaatverandering is toe te schrijven, neemt de frequentie en intensiteit van extreem weer wel toe. 

Voor geleidelijke gevolgen van klimaatverandering, zoals verwoestijning of zeespiegelstijging, ontbreken betrouwbare cijfers door complexe oorzaken en gebrekkige data. Wel is duidelijk dat klimaatmigratie al op elk continent voorkomt, met toekomstschattingen variërend van 44 tot 216 miljoen mensen in 2050. De grootste risico’s concentreren zich in regio’s waar klimaatdreigingen samengaan met beperkte adaptatiemogelijkheden, zoals laaggelegen kustgebieden, droge regio’s en kleine eilandstaten.
 
De meeste klimaatmigratie vindt plaats binnen landen of naar buurlanden. Ook Europa en Nederland zullen vaker hiermee te maken krijgen. Wereldwijd versterkt klimaatverandering de trend van interne migratie – van platteland naar steden of nabijgelegen regio’s – en versterkt zo de verstedelijking. Uitzonderingen zijn kleine eilandstaten, waar migratie juist over grotere afstanden plaatsvindt. 

De gevolgen kunnen ingrijpend zijn: mensen riskeren in slechtere leefomstandigheden terecht te komen, terwijl spanningen om schaarste van basisbehoeften of druk op ontvangende gemeenschappen kunnen leiden tot instabiliteit en conflicten, vooral voor kwetsbare groepen.

In Europa neemt klimaatgerelateerde migratie toe door overstromingen en bosbranden, terwijl geleidelijke effecten zoals zeespiegelstijging migratie vanuit kustgebieden kunnen veroorzaken. Ook Nederland heeft al ervaring met klimaatgerelateerde migratie, zoals tijdens de overstromingen in Limburg en in het Koninkrijk na orkaan Irma op Sint Maarten. 
 

Wat Nederland kan doen

In Nederland hebben politiek en overheid nog beperkt aandacht voor dit onderwerp. Migratie door klimaatverandering is complex, onzeker en ligt politiek gevoelig. Vaak wordt bij dit onderwerp meteen aan grootschalige migratie naar Europa gedacht. In de praktijk blijven de meeste mensen echter in hun eigen regio. Dit geldt ook voor onszelf: klimaatgerelateerde migratie komt ook binnen Nederland en Europa voor.

Nederland kan nationaal en in Europees en internationaal verband de volgende stappen zetten:

  • Voorbereiden op migratie door klimaatverandering binnen Europees Nederland en de Caribische delen van het Koninkrijk.
  • Stimuleren van onderzoek en monitoring van deze vorm van migratie en ontheemding binnen en naar Europa.
  • Versterken van de bijdrage aan klimaatbestendigheid in lage- en middeninkomenslanden.
  • Inzetten op de (mondiale) rechtsbescherming van klimaatgerelateerde migranten en ontheemden.
     

In de media

Betrokken raads- en stafleden

Samenstelling commissie:

Samenstelling projectteam: