Het klimaat verandert en dat gaat sneller dan gedacht. Met het huidige beleid is de bevolking onvoldoende beschermd tegen de toenemende gezondheidsrisico’s van klimaatverandering. De Gezondheidsraad (GR) en de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) doen in het advies ‘Klimaatverandering en gezondheid: richtingen voor beleid’ aanbevelingen voor het terugdringen van deze risico’s en voor een betere voorbereiding op nieuwe risico’s in de toekomst. Er zijn vooral maatregelen nodig voor mensen die zich moeilijk aan klimaatverandering kunnen onttrekken of aanpassen. Ook Caribisch Nederland verdient prioriteit omdat de klimaatgerelateerde gezondheidsrisico’s hier groter zijn.
Nieuwe en bestaande gezondheidsrisico’s van klimaatverandering
Als we het hebben over klimaatverandering gaat het weinig over de gevolgen voor de gezondheid. Die hebben veel meer aandacht nodig, aldus de twee raden, die in het advies onderscheid maken tussen nieuwe en bestaande risico’s. Door klimaatverandering worden mensen steeds meer blootgesteld aan hoge temperaturen, uv-straling, zomersmog en pollen. Dit leidt tot een hoger risico op bijvoorbeeld hittestress, huidkanker, luchtwegklachten en hooikoorts. Daarnaast neemt het risico op uitbraken van bestaande en nieuwe infectieziekten toe. Doordat weersextremen, zoals hittegolven of piekbuien, door klimaatverandering vaker voorkomen en intenser worden, nemen risico’s voor de gezondheid toe.
Klimaat en gezondheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Mensen hebben impact op klimaatverandering, maar klimaatverandering heeft óók impact op de fysieke en mentale gezondheid van mensen. In beleid is nog weinig aandacht voor de effecten van klimaatverandering op gezondheid. - Linda Steg, lid van de commissie
Onrechtvaardige gezondheidsverschillen
Sommige groepen in de samenleving lopen meer risico dan andere. Het gaat om mensen die zich moeilijk kunnen onttrekken of aanpassen aan klimaatverandering. Denk aan mensen met beperkte middelen of mogelijkheden om hun huurwoning klimaatbestendig te maken, kinderen in een warm schoolgebouw of werknemers die buiten in de hitte en zon werken. Hierdoor worden onrechtvaardige gezondheidsverschillen vergroot.
Het advies bevat een stappenplan waarmee beleidsmakers op een systematische manier groepen kunnen identificeren die vanwege klimaatverandering hogere gezondheidsrisico’s lopen dan andere groepen. Het stappenplan geeft vervolgens handvatten voor het definiëren en afwegen van beleid, waarbij specifiek aandacht is voor het verkleinen van gezondheidsverschillen door het verminderen van gezondheidsrisico’s voor hoogrisicogroepen.
Kwetsbaarheid van inwoners van Caribische Nederland
Caribisch Nederland is een van de meest kwetsbare regio’s voor de gevolgen van klimaatverandering in de wereld. Het is al heel warm en steeds hogere temperaturen leiden op Bonaire, Sint Eustatius en Saba tot grotere gezondheidsrisico’s dan in Europees Nederland. Er zijn toenemende gezondheidsrisico’s door nieuwe infectieziekten en al aanwezige infectieziekten, zoals dengue. En klimaatverandering veroorzaakt meer zware orkanen, hevige neerslag en overstromingen door zeespiegelstijging.
Dit alles zorgt voor extra belasting van het zorgsysteem en de voedsel- en drinkwatervoorziening, die nu al onder druk staan. Er zijn in Caribisch Nederland ook veel mensen die zich vanwege ongunstige sociaaleconomische omstandigheden minder goed kunnen aanpassen of onttrekken aan de risico’s.
Preventief beleid
Het huidige beleid is onvoldoende ingericht op de toename van de bekende en de nieuwe gezondheidsrisico’s en schiet daardoor tekort in het beschermen van de bevolking. In het advies geven de raden drie algemene en zeven concrete aanbevelingen voor Nederland inclusief het Caribisch deel. Zij adviseren preventief beleid te ontwikkelen. Denk aan hittebestendige woningen, meer openbare groene ruimte en schaduwrijke plekken, een betere verankering van klimaatrisico’s in arbeidsomstandighedenbeleid. Ook het versterken van de weerbaarheid van de samenleving om met klimaatverandering om te gaan moet aandacht krijgen. Omdat dit soort maatregelen onder andere beleidsterreinen dan de volksgezondheid vallen, is het van belang dat ministeries goed samenwerken.
Voor wie is dit advies?
De Gezondheidsraad en de Wetenschappelijke Klimaatraad hebben op gezamenlijk initiatief dit advies opgesteld. Met dit advies doen zij een appel op de rijksoverheid om dit onderwerp structureel op te pakken. Dit advies is primair gericht aan de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Infrastructuur en Waterstaat en secundair aan de ministers van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Klimaat en Groene Groei en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.