Op 21 mei 2026 hebben de Gezondheidsraad en de Wetenschappelijke Klimaatraad hun gezamenlijke advies ‘Klimaatverandering en gezondheid: richtingen voor beleid’ gepubliceerd. In het advies doen de beide raden aanbevelingen voor beleid dat de toenemende gezondheidsrisico's van klimaatverandering terugdringt, en dat zorgt voor een betere voorbereiding op nieuwe risico’s in de toekomst. Het klimaat verandert en dat gaat sneller dan gedacht. Met het huidige beleid is de bevolking onvoldoende beschermd. De raden adviseren te beginnen met beleid voor groepen mensen die zich moeilijk aan klimaatverandering kunnen onttrekken of aanpassen. Ook Caribisch Nederland verdient prioriteit omdat de klimaatgerelateerde gezondheidsrisico’s hier groter zijn.

Beeld: © WKR/GR/Jeffrey Groeneweg/ANP

Nieuwe en bestaande gezondheidsrisico’s van klimaatverandering

Weersextremen, zoals hittegolven en piekbuien, komen door klimaatverandering vaker voor en worden intenser. De risico’s voor de gezondheid nemen hierdoor toe. Die risico's spelen op twee niveaus. Door klimaatverandering worden mensen méér blootgesteld aan bestaande risico's: hoge temperaturen, uv-straling, zomersmog en pollen. Dit leidt tot een hoger risico op bijvoorbeeld hittestress, huidkanker, luchtwegklachten en hooikoorts. Daarnaast komen er nieuwe risico’s op ons af: de kans op uitbraken van bestaande en nieuwe infectieziekten neemt toe.

Mentale klachten

Gezondheidsklachten gerelateerd aan klimaatverandering kunnen ook mentaal zijn. De meest voorkomende klachten door hitte zijn concentratieproblemen en meer agressie. Mensen kunnen ook psychische klachten krijgen door bijvoorbeeld zorgen over eventueel verlies van inkomsten of funderingsschade, of over de toenemende algehele dreiging van risico’s . Psychische klachten van mensen die een klimaatramp hebben meegemaakt zijn depressie, angst, en posttraumatische stressverschijnselen.

Onrechtvaardige gezondheidsverschillen 

Sommige groepen in de samenleving lopen meer risico dan andere. Er zijn groepen mensen die zich niet of moeilijk kunnen onttrekken of aanpassen aan klimaatverandering. Denk aan mensen met beperkte (financiële) middelen of mogelijkheden om hun huurwoning klimaatbestendig te maken, kinderen in een warm schoolgebouw of werknemers die buiten in de hitte en zon werken. Bestaande onrechtvaardige gezondheidsverschillen worden hierdoor nog vergroot.

Speciale aandacht voor Caribisch Nederland

Caribisch Nederland is een van de meest kwetsbare regio’s voor de gevolgen van klimaatverandering in de wereld. Het is al heel warm en toenemende temperaturen leiden op Bonaire, Sint Eustatius en Saba tot grotere gezondheidsrisico’s dan in Europees Nederland. Er zijn ook toenemende gezondheidsrisico’s door nieuwe infectieziekten en al aanwezige infectieziekten, zoals dengue. En klimaatverandering veroorzaakt meer zware orkanen, hevige neerslag en overstromingen door zeespiegelstijging.
Dit alles zorgt voor extra belasting van het zorgsysteem en de voedsel- en drinkwatervoorziening, die nu al onder druk staan. Er zijn in Caribisch Nederland ook relatief veel mensen die zich vanwege ongunstige sociaaleconomische omstandigheden minder goed kunnen aanpassen of onttrekken aan de risico’s.

De aanbevelingen

Het huidige beleid is onvoldoende gericht op de toename van bekende en nieuwe gezondheidsrisico’s. De raden adviseren preventief beleid te ontwikkelen om de gezondheidsrisico’s terug te dringen en om beter voorbereid te zijn op nieuwe risico’s. Door verantwoordelijkheden en financiering voor de lange termijn te regelen, wordt dit preventieve beleid ook structureel. Omdat maatregelen onder andere beleidsterreinen dan de volksgezondheid vallen is het van belang dat ministeries goed samenwerken.

Algemene aanbevelingen voor gezondheidsbeleid in een veranderend klimaat

1.    Voer structureel en samenhangend beleid om mensen nu en in de toekomst te beschermen tegen gezondheidsrisico’s van klimaatverandering.

2.    Prioriteer beleidsontwikkeling voor groepen die zich moeilijk kunnen aanpassen of onttrekken aan gezondheidsrisico’s, of moeilijk van gezondheidsschade kunnen herstellen. Maak het mensen mogelijk en makkelijk om zich aan toenemende risico’s aan te passen, te onttrekken of van gezondheidsschade te herstellen

3.    Prioriteer beleidsontwikkeling voor inwoners van Caribisch Nederland.

Aanbevelingen voor de woonomstandigheden van mensen

4.    Maak woningen bestendig tegen hitte en andere klimaatrisico’s. Begin bij huurwoningen en maak hiervoor door bindende afspraken met verhuurders. 

5.    Maak gebouwen voor onderwijs en langdurige zorg bestendig tegen hitte en andere klimaatrisico’s door het stellen van normen of advieswaarden, via subsidies, via een klimaatlabel of via informatievoorziening

6.    Maak wijken bestendig tegen hitte en andere klimaatrisico’s en begin bij wijken waar mensen de hoogste gezondheidsrisico’s lopen. Dit kan bijvoorbeeld door normen op te stellen voor de hoeveelheid groen in stedelijke gebieden, door financiering aan gemeenten voor vergroening en waterberging, door regelgeving die klimaatadaptatiemaatregelen belemmert weg te nemen

Aanbevelingen voor werkomstandigheden

7.    Zorg voor verankering van klimaatrisico’s in het arbeidsomstandighedenbeleid door bindende afspraken met werkgevers- en werknemersorganisaties en door werkgevers te stimuleren om klimaatgerelateerde risico’s beter in kaart te brengen en maatregelen te nemen

Aanbevelingen om de weerbaarheid van de samenleving te vergroten

8.    Zorg voor monitoring van klimaatgerelateerde blootstellingen en gevolgen, de signalering van (nieuwe) infectieziekten, en faciliteer onderzoek naar de gezondheidseffecten van klimaatverandering en onderzoek naar de effectiviteit van maatregelen

9.    Faciliteer en stimuleer initiatieven van lokale overheden en maatschappelijke organisaties die bijdragen aan het verbeteren van sociale structuren en die specifieke groepen mensen kunnen bereiken

10.    Zorg dat hulpdiensten en de zorgsector voorbereid zijn op weersextremen, rampen en nieuwe infectieziekten door een standaard voor protocollen en stresstesten te introduceren

In de media

Betrokken raads- en stafleden

  • Prof. dr. G.J. Navis, emeritus hoogleraar voeding in de geneeskunde/experimentele nefrologie, UMC Groningen, voorzitter
  • Prof. dr. E.M. Steg, hoogleraar omgevingspsychologie, Rijksuniversiteit Groningen, vicevoorzitter 
  • Dr. S. Akerboom, universitair docent Regulering en Governance energietransitie, Universiteit Utrecht
  • Prof. dr. K. Blok, emeritus hoogleraar Energy Systems Analysis, Technische Universiteit Delft
  • Prof. dr. T. Bousema, hoogleraar Epidemiologie van tropische infectieziekten, Radboud UMC, Nijmegen
  • Dr. J.L. Browne, associate professor Global health & epidemiology, UMC Utrecht 
  • Prof. dr. ir. E. Lebret, emeritus hoogleraar Environmental health impact assessment, IRAS, Universiteit Utrecht
  • Prof. dr. F.J. van Lenthe, hoogleraar Sociale epidemiologie, afdeling Public Health, Erasmus MC, Rotterdam
  • Prof. dr. M. Verweij, hoogleraar Wijsgerige ethiek, Universiteit Utrecht
  • Dr. ir. A.J.H. van Vliet, onderzoeker Earth Systems and Global Change Group, Wageningen University & Research
  • Dr. B. Wouterse, universitair hoofddocent Gezondheidseconomie Radboud UMC, Nijmegen
  • Dr. ir. M. Zuurbier, milieu-epidemioloog en senior adviseur Gezonde Leefomgeving, GGD Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden

Waarnemers

  • Drs. L.S. Hondema, ministerie van VWS
  • Drs. R.A. Smal, ministerie van EZK

Secretarissen/Adviseurs

  • Dr. M.J. Alssema, Gezondheidsraad, Den Haag (Projectleider GR)
  • Dr. L.J.M. Dreijerink, Wetenschappelijke Klimaatraad (Projectleider WKR)
  • Dr. L. Baan Hofman, Wetenschappelijke Klimaatraad
  • Dr. K.B. Baken, Gezondheidsraad, Den Haag